Muzykoterapia grupowa

Zajęcia Pozytywki » Muzykoterapia grupowa

Aby móc opowiadać o zajęciach muzykoterapeutycznych sięgnijmy najpierw po definicję samej muzykoterapii:

"Muzykoterapia jest wykorzystaniem muzyki i/lub jej elementów (dźwięk, rytm, melodia i harmonia) przez muzykoterapeutę i pacjenta/klienta lub grupę w procesie zaprojektowanym dla i/lub ułatwienia komunikacji, uczenia się, mobilizacji, ekspresji, koncentracji fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej i poznawczej w celu rozwoju wewnętrznego potencjału oraz rozwoju lub odbudowy funkcji jednostki tak, by mogła ona osiągnąć lepszą integrację intra i interpersonalną, a w konsekwencji lepszą jakość życia" (definicja E. Ruud "Music and the Quality of Life" - zaakceptowana przez Światową Federację Muzykoterapii - źródło Wita Szulc "Muzykoterapia jako przedmiot badań i edukacji").

W przypadku grup osób niepełnosprawnych zarówno fizycznie, jak i umysłowo pracuję w oparciu o metodę VAK (visual, audio, kinestetic) tak, aby poprzez rozdzielenie podawanych informacji na różne drogi zmysłowe ułatwić przyswojenie bodźców i łatwiej wywołać na nie reakcję. Nie u wszystkich uczestników percepcja słuchowa jest na tyle rozwinięta, aby można było oprzeć się jedynie na tej drodze zmysłowej, stąd potrzebujemy właśnie takiego wzmocnienia, które nie tylko umożliwia percepcję, ale również szczególnie uatrakcyjnia przebieg zajęć. Ta metoda pociąga jednak za sobą formę pracy, w której pożądane są częste kontakty prowadzącego z każdym, poszczególnym uczestnikiem lub udział w zajęciach dodatkowych osób, które pomogą każdemu podopiecznemu wykonać zadanie.

Za podstawę poszczególnych zadań przyjmuję poszczególne elementy muzyki, które poprzez swoją różnorodność dostarczają ciału, umysłowi i emocjom różne odczucia i koncentrują się na innych aspektach funkcjonowania człowieka. Bogaty wachlarz elementów muzycznych (melodyka, fraza, rytm, puls rytmiczny, harmonika, tempo, dynamika, barwa – brzmienia, zainicjowanie i powstrzymanie) zapewnia możliwość przeprowadzenia niezwykle różnorodnych doświadczeń, w czasie których podopieczni wyrażają siebie dając podstawę do mówienia o ich kompetencjach i zablokowanych możliwościach. W ten łagodny sposób często mamy wgląd w niezwykle delikatną materię wnętrza uczestnika zajęć.

Ćwiczenia oparte na tych elementach dają możliwość nie tylko stawiania swoistej diagnozy, ale równocześnie wywołują pracę organizmu, która zachęca do podejmowania wysiłku, mobilizuje do działania, wzbudza kreatywność i przyczynia się do odczuwania satysfakcji z podjętych działań. Ta z kolei powoduje wzrost dobrego samopoczucia poprzez radość płynącą z wyrażania siebie i podjęcia ekspresji.

Różne formy muzykowania oparte o słuchanie, działanie, obserwację i wyrażanie ruchem przejawiają się tu w słuchaniu muzyki na żywo (terapeuta gra na wielu różnych instrumentach), w działaniu przy szczegółowo dobranej muzyce klasycznej odtwarzanej z płyt, w zadaniach opartych o przygotowane do tego celu proste przyśpiewki i rytmiczanki, w śpiewie piosenek o odpowiednim charakterze, we własnej grze na proponowanych instrumentach muzycznych oraz w działaniu z innymi pomocami, które pomagają przenosić bodźce związane z muzyką na inne zmysły. Te bezpośrednie doświadczenia angażują nie tylko physis, ale i psyche. Stąd też osoby, które są zamknięte w sobie po kilku, czy kilkunastu sesjach odczuwają na tyle silny przypływ energii, że sami czują się zachęceni do podjęcia działania. Zostaje tu zatem zachowana niezwykle ważna zasada dobrowolności w przystąpieniu do ćwiczeń.

Bardzo delikatnym tematem jest tu rodzaj zastosowanej muzyki – jej cech ze względu na pracę grupową. W przypadku pracy indywidualnej łatwiej dobrać takie utwory, które są zgodne z upodobaniami podopiecznego, co znacznie zwiększa siłę oddziaływania i to w pożądanym kierunku. W pracy grupowej trzeba kierować się ogólnymi zasadami zwracając baczną uwagę, czy zastosowany utwór nie zawiera czynników drażniących dla poszczególnych uczestników (jak np. zbyt duża ilość dźwięków o bardzo wysokiej częstotliwości). W czasie zajęć zatem bacznie obserwujemy będąc gotowym do   zmian tak, aby jednocześnie nie zubożyć gamy możliwości dla całej grupy. Jest to tak ważne ze względu na procesy, które chcemy wywołać – nie podkreślać negatywnych, nieprzyjemnych, czy niepożądanych emocji, ale pomóc w ich rozładowaniu, gdyż tylko poprzez oczyszczenie tego pola zrobimy miejsce na ten stan emocjonalny, który będzie wpływał stymulująco na inne aspekty funkcjonowania człowieka.

W pracy z grupą o niepełnosprawności umysłowej ogromną rolę również odgrywa zasada zachowania poczucia bezpieczeństwa, gdyż jego brak powoduje całkowitą blokadę w działaniu i przyswajaniu. Stąd też każde spotkanie oparte jest o jednakowy rytm, który poprzez swoją powtarzalność powoduje, że uczestnicy „czują”,w którym momencie spotkania się znajdujemy, jak przewidywalnie mogą się potoczyć dalej zajęcia i kiedy zbliżamy się ku końcowi. Rytm ów przejawia się poprzez zastosowanie stałych elementów spotkań inicjowanych przez prowadzącego mniej więcej zawsze w podobnym momencie zajęć. Stąd tak ważne jest, aby w grupach, w których pracuje więcej niż jeden terapeuta – prowadzący mieli dobry kontakt między sobą i stosowali jedną metodę pracy z podopiecznymi.

Głównym problemem w pracy muzykoterapeuty jest brak odpowiedniego wyposażenia sali. Praca z narzędziem, jakim jest muzyka powinna wykorzystywać przede wszystkim dobrodziejstwa muzyki w postaci wibracji – silnego środka oddziaływania, bardzo skutecznego w pracy z ciałem. Do tego jednak niezbędne są profesjonalne instrumenty muzyczne oraz sprzęt odtwarzający o bardzo dobrych parametrach, jak również stosowanych w krajach rozwiniętych specjalnych urządzeniach pomagających przenosić wibrację na ciało. W naszych lokalnych warunkach posługujemy się zatem jedynie prostymi instrumentami perkusyjnymi (zaczerpniętymi ze zbioru instrumentów dziecięcych przeznaczonych głównie do nauki muzyki), tanim sprzętem odtwarzającym bez możliwości eksponowania lub zmniejszania konkretnych częstotliwości dźwięków, czy prostymi pomocami w postaci kolorowych chust, pomponów, czy worków z grochem. Jednakże pragnę tu podkreślić, że to ograniczenie nie wpływa całkowicie na powodzenie poszczególnych sesji i całego cyklu spotkań. Inne ważne elementy jak radość czerpana z działania, rozbudzanie energii do wyrażania siebie, kształtowania odwagi w podejściu do zadania, poprawa nastroju na skutek kontaktu z muzyką, czy współdziałanie w grupie stanowią równie ważny rezultat.

Iwona Grenda